Sade açıklama
Tahvil, bir devlete veya kuruma borç vermektir. Yararlı olabilir, ama tam güvenli değildir.
Devlet tahvili aldığınızda devlete para ödünç vermiş olursunuz. Devlet faiz ödeyeceğini ve vade sonunda ana parayı geri vereceğini söyler. Deflasyon riski arttığında, ekonomi soğuduğunda ve faizler gerilerken bu yapı portföyü sakinleştirebilir. Ama faizler yükselirse veya enflasyon alım gücünü aşındırırsa tahvil de zarar verebilir.
Tahvil, devletin faiz ve geri ödeme vaadini taşıyan bir borç aracıdır.
Enflasyon ve faiz artışı, güvenli görünen getiriyi alım gücü açısından zayıflatabilir.
Ekrandaki faizden önce, vade sonunda ne kadar alım gücü kaldığına bakılır.
Basit yorum
Para ödünç verirsiniz. Devlet faiz ödemeyi ve sonra ana parayı geri vermeyi vaat eder. Para birimi kalitesini koruduğu sürece bu sözleşme portföy için yararlı olabilir.
Tehlike, vaat edilen getiri çok düşükken, enflasyon hızlanırken ve faizler yükselirken başlar. Sözleşme nominal olarak yerine getirilse bile reel alım gücü eriyebilir.
Enflasyon kontrol altındaysa, para birimi güven veriyorsa ve faizler düşebiliyorsa tahvil portföyü gerçekten yumuşatabilir.
Faizler çok aşağı bastırılmışsa ve enflasyon onları yeniden yukarı zorluyorsa risk artar. Sözleşme nominal olarak yerine gelse bile alım gücü eriyebilir.
Fransa
Fransa örneği klasik tuzağı gösterir: faizler düşerken tahviller uzun süre yükselir, sonra enflasyon ve faiz artışı birlikte geldiğinde zorlanır.
Grafik 1
2000 yılında başlangıç 100. Reel alım gücü serisi Fransa enflasyonunu çıkarır. Nominal seri yalnızca ekrandaki değere bakmanın neden yanıltıcı şekilde rahatlatabileceğini gösterir.
Grafik 2
Bu faiz düştüğünde eski tahviller değer kazanabilir. Hızlı yükseldiğinde daha az cazip hale gelir ve fiyatları düşer.
2000’den beri tahmini nihai alım gücü, Fransa enflasyonu çıkarılmıştır.
Reel portföy yaklaşık 2019 döneminde, faizler çok düşükken zirve yapar.
Faizler yükselirken 2019 ile 2023 arasında yaşanan şok.
Faiz 2019’da -%0,34 seviyesine kadar indi, sonra yükseldi. Bu yükseliş eski tahvillerin fiyatını aşağı çeker.
Almadan önce anlamak
Daha önce alınmış bir tahvil eski bir sözleşmedir. Kuponu sabittir. Piyasa artık daha yüksek faiz veriyorsa, eski sözleşmenin tekrar cazip olabilmesi için fiyatı düşer.
Elinizde yılda %1 ödeyen bir tahvil olduğunu düşünün. Yeni tahviller %4 ödüyorsa, kimse aynı fiyatı verip sadece %1 almak istemez. Eski tahvilin fiyatı, benzer getiriye yaklaşana kadar düşer.
Elinizde %4 ödeyen bir tahvil varken yeni tahviller artık sadece %1 ödüyorsa, eski kupon değerli olur. Alıcılar bu kuponu almak için daha yüksek fiyat ödemeyi kabul eder: tahvil fiyatı yükselir.
Geri ödeme vaadi değişmek zorunda değildir. Değişen şey, piyasanın bu sözleşmeyi vadesinden önce hangi fiyattan almak istediğidir.
Faizler düşerken tahviller çok yararlı oldu. Ama faizler çok düşük seviyeden başlıyorsa çok daha az cazip hale gelirler.
Soru sadece devlet geri öder mi değildir. Soru aynı zamanda şudur: geri ödediğinde o paranın alım gücü ne olur?
Türkiye
Para biriminin çok hızlı değer kaybettiği bir ülkede tahvil faiz ödeyebilir ama yine de yetersiz kalabilir. Gerçek test enflasyon sonrası alım gücüdür.
Grafik 3
Başlangıç 100, reel alım gücüyle. Burada altını, kısa vadeli faizli nakit aracını, çok uzun vadeli tahvili ve yerel nakit aracının reel karşılaştırmasını gösteriyorum.
Gözlenen örnekte çok uzun vadeli tahvilin nihai alım gücü.
Enflasyon baskın olduğunda çok uzun vadeli tahvil reel olarak sert değer kaybedebilir.
Bu örnekte altın, dönem sonunda çok uzun vadeli tahvilin çok üzerinde kalır.
Bu seri yastık altı TL’yi değil, kısa vadeli faizli yerel nakit aracının reel alım gücünü gösterir.
Seçim yapmadan önce asıl konu, ortamın daha çok enflasyon mu deflasyon mu olduğunu anlamaktır. Böylece savunma bölümünde altının mı, tahvilin mi daha anlamlı olduğu daha net okunur.
Türkiye örneği Borsa İstanbul REPBR ve TCMB Tüketici Fiyat Endeksi / TÜFE verilerinden yeniden kurulan enflasyon serisiyle gösterilir. Buradaki nakit, yastık altı TL değil, kısa vadeli faizli yerel nakit aracıdır.