Sade açıklama
Tahvil portföyü sakinleştirebilir, ama bunun için para birimi ve faizlerin güvenilir kalması gerekir.
Devlet tahvili almak, devlete para ödünç vermektir. Devlet faiz ödeyeceğini ve sonra ana parayı geri vereceğini söyler. Enflasyon düşerken ve faizler gerilerken bu sözleşme çok yararlı olabilir. Ama faizler çok düşükten başlar ve enflasyon satın alma gücünü yer bitirirse, kötü bir parça haline gelebilir.
Sade okuma
Para ödünç verirsiniz. Devlet faiz ödemeyi ve sonra ana parayı geri vermeyi vaat eder. Para birimi kalitesini koruduğu sürece bu sözleşme yararlı olabilir.
Tehlike, vaat edilen getiri çok düşükken, enflasyon hızlanırken ve faizler yükselirken başlar. Sözleşme kağıt üzerinde tutulabilir, ama gerçekte satın alma gücü kaybedebilir.
Enflasyon kontrol altındaysa, para birimi güven veriyorsa ve faizler düşebiliyorsa tahvil portföyü gerçekten yumuşatabilir.
Faizler çok aşağı bastırılmışsa ve enflasyon onları yeniden yukarı zorluyorsa risk artar. Sözleşme nominal olarak yerine gelse bile satın alma gücü eriyebilir.
Devlet, para birimi ve merkez bankası aynı risk haline gelmişse dikkat gerekir. Ülke sorunlarını enflasyonla finanse ediyorsa yerel tahvil basit bir sığınak değildir.
Fransa
Fransa örneği klasik tuzağı gösterir: faizler düşerken tahviller uzun süre yükselir, sonra enflasyon ve faiz artışı birlikte geldiğinde zorlanır.
Grafik 1
2000 yılında başlangıç 100. Kırmızı çizgi Fransa enflasyonunu çıkarır. Gri çizgi yalnızca nominale bakmanın neden yanıltıcı şekilde rahatlatabileceğini gösterir.
Grafik 2
Bu faiz düştüğünde eski tahviller rahatlar. Hızlı yükseldiğinde daha az cazip hale gelir ve fiyatları düşer.
2000’den beri tahmini nihai satın alma gücü; Fransa enflasyonu çıkarılmıştır.
Reel portföy yaklaşık 2019 döneminde, faizler çok düşükken zirve yapar.
Faizler yükselirken 2019 ile 2023 arasında yaşanan şok.
Burada gözlenen en düşük nokta -0.3 %, yıl 2019.
Faizler düşerken tahviller çok yararlı oldu. Ama faizler çok düşük seviyeden başlıyorsa çok daha az rahat hale gelirler.
Soru sadece devlet geri öder mi değildir. Soru aynı zamanda şudur: geri ödediğinde o paranın satın alma gücü ne olur?
Türkiye
Para biriminin çok hızlı değer kaybettiği bir ülkede tahvil faiz ödeyebilir ama yine de yetersiz kalabilir. Gerçek test enflasyon sonrası satın alma gücüdür.
Grafik 3
Başlangıç 100, reel satın alma gücüyle. Burada uzun yerel tahvil gerçek bir değer saklama aracı gibi çalışmadı; kısa vadeli faizli nakit bile daha iyi dayandı.
Gözlenen örnekte Türk devlet tahvillerinin nihai satın alma gücü.
Enflasyon baskın olduğunda yerel borç reel olarak düşebilir.
Bu örnekte altın, yerel tahvillerin çok üzerinde biter.
Faiz getirmeyen para en yıkıcı senaryodur.
Türkiye örneği Borsa Istanbul, TCMB/TÜİK ve aynı backtest serileri üzerinden okunur. Buradaki nakit, yastık altı TRY değil; kısa vadeli faizli yerel nakit aracıdır.
